تبلیغات
کرمانج - رابطه کرد و کرمانج: سیامک مه رو
 
کرمانج
ترویج فرهنگ ناب ایرانی و معرفی قوم کرمانج
درباره وبلاگ


در عصری که جهان تبدیل به دهکده شده است حفظ میراث فرهنگی از اولویت های هر ملتی است در این راستا به قدر بضاعتم به معرفی فرهنگ کرمانج ها ی خراسان می پردازم

مدیر وبلاگ : سیامک مه رو
نویسندگان
نظرسنجی
آیا مطالب وبلاگ در راستای هدف تعریف شده هست یا نه؟







دوشنبه 24 تیر 1392 :: نویسنده : سیامک مه رو

1-    مقدمه

زبان كردی قدیمی ترین گویش ایرانی و به تعبیری ، مادر گویش های ایرانی است اما متاسفانه در طی قرون گذشته به درستی حق آن ادا نشده است و امروزه اگر كسی بخواهد در مورد این زبان به تحقیق بپردازد تعداد منابع و مراجعی كه بتوانند مفید و كارساز باشند از تعداد انگشتان یك دست فراتر نخواهد رفت .

واژه هایی كه اكنون بر سر زبان كرد زبانان است هر چند هزار سال پیش هم بر زبان نیاكان ما بوده و این آشكار است كه زبان مانند هر چیز دیگر در این جهان دگرگون می شود ، ولی نه آنچنان كه ریشه و بن آن شناخته نشود و از زبان های پیشین آنچه كه به یادگار مانده بخوبی نشان میدهد كه زبان كردی چندان دگرگون نشده و رشته ی پیوند واژه های كردی با واژه های زبان های باستانی ایران ، از جمله اوستایی ، پارسی باستان و پهلوی ، از هم نگسسته و همانندی و هماهنگی خود را با آن زبان ها حفظ كرده است .

«زبان پهلوی یكی از زبانهای باستانی ایران است كه زبان رسمی دوره ساسانیان بوده و از این زبان كتابهای فراوانی بجا مانده است كه ادبیات دینی زرتشتی را تشكیل می دهد و این زبان نموداری است از زبان كردی ، و گویش گورانی را كه مردم اورامان به آن صحبت می كنند  می توان بازمانده این زبان دانست چنانكه ابن خردادبه سرزمین الجبال را بلاد فهلویین یعنی (سرزمین پهلوی زبانان ) نامیده است و بعدها به اورامان شهرت یافت و ابن خردادبه  شهرستانهای بلاد فهلویین را بدین تفضیل آورده است : ری ، همدان ، دینور ، مهرجانفذف ، ماز ، مسیران ، سهرورد ، شهرزور  و ......

و این بلاد بخشی بوده از سرزمین ماد كه اكنون كردستان نامیده میشود . با آنچه كه گفته شد زبان كردی دور نمایی است از زبان پهلوی كه طوایف كرد   بدان سخن می گویند .[1]»

 

2-    سیر تاریخی سرزمین كردها

«كردستان سرزمینی است درغرب ایران ، مقر قبایل وعشایر غیور كرد كه میان كردستان عراق ، آذربایجان ، تركیه ، كرمان و همدان واقع شده ، كردستان بزرگ سرزمینی است در آسیای باختری كه قسمت هایی از آن در تركیه ، عراق ، سوریه ، روسیه و ایران واقع شده و در گذشته یكی از     ایالت ها و استان های بزرگ ایران به شمار می رفت .[2]»

«كلمه كردستان نخستین بار در دوره ی سلجوقیان ، در زمان فرمانروایی  سلطان سنجر سلجوقی (511تا523هجری) متداول شد و رسماً در دفاتر دیوانی ثبت گردید و حدود قلمرو كردستان ضبط و تعیین گردید . حمد الله مستوفی حدود سرزمین كردستان را ولایت عراق عرب ، خوزستان ، عراق عجم ، آذربایجان و دیار بكر دانسته و شانزده ولایت را جزو آن شمرده است .[3]»

در دایره المعارف اسلامی ، ذیل كردستان آمده است :

«كردستان سرزمینی مستطیل شكل كه قطر آن از جنوب شرقی (لرستان) به شمال غربی (ملاطیه) امتداد دارد . طول آن در حدود 600میل و عرض آن بیش از 120تا 150 میل .[4]»

از آغاز حمله ی مسلمانان به ممالك ایران ، تاریخ كرد روشن تر است . از نوشته ها و كتب تاریخ  و اسناد موجود چنین بر می آید كه كردان مانند دیگر ایرانیان در زمان خلافت خلیفه دوم به دین اسلام مشرف شدند ولی بعد از آنكه نوبت حكومت به خلفای بنی امیه رسید كردها به همراه سایر ایرانیان علیه بنی امیه قیام نمودند و مختار ثقفی را در سال 65هجری در كوفه یاری رساندند .« در سال 129 هجری ابومسلم خراسان كه بنا به گفته ابن خلكان از كردان بوده علیه بنی امیه قیام كرد و سر انجام خلافت اموی را بر انداخت و حكومت عباسیان را به سبب قرابت با خاندان نبوی تأسیس نمود و خود با نیرنگ عباسیان و بدست آنان به قتل رسید .[5]»

«از حكومت های معروف كردها میتوان به سلسله ی ایوبیان اشاره كرد كه به مناسبت مقاتله با صلیبیون و دفاع از عالم اسلام شهرت جهانگیر دارند و رهبر آنان صلاح الدین ایوبی است كه یكی از قهرمانان كردستان و اسلام محسوب می شود .[6]»

«با توجه به تاریخ و  پیشینه ی پر بار تاریخ كرد و امارت ها كه طوایف مختلف كرد در طول تاریخ تشكیل داده اند مانند امارت های شبانكاره ، جاوانی ، اتابكی ، اردلان ، در غرب ایران (و امارت خان های بجنورد ، قوچان ، اسفراین در شرق ایران) همواره پیشتازان نبرد با بیگانگان بوده اند و در مدت فرمانروایی خود هیچگاه اندیشه ی جدایی از ایران را در سر نپرورانده اند ، بلكه برای یكپارچگی و استقلال كامل ایران كوشیده اند.[7]»

 

4- تقسیم بندی زبانی سرزمین كردستان

به طور كلی كردستان از نظر زبانی به دو منطقه ی نسبتاً متمایز تقسیم می شود.

4-1- بادینان

4-2- سوران

4-1- منطقه ی سكنای كردهای بادینانی

اگر در نقشه  خاورمیانه خط فرضی چنان كشیده شود كه از آبادی دزه واقع بین شهر ارومیه و مهاباد شروع شده و از هَولر و موسل كه در كشور عراق واقع هستند بگذرد و به سرزمین سوریه منتهی گردد و در شمال این خط ایلات و ایلهای هركی ، شكاك ، حلالی ، سورچی ، زیباری ، برادوست ، یزیدی ، بارزانی و كردهای تركیه و سوریه قرار گرفته اند كه همگی تقریباً به لهجه های كردی بادینانی صحبت می كنند كه در زبان عوام «زازا» نیز گفته می شود كه اختلافاتی نیز بین گویش های این اقوام و قبایل وجود دارد .

 

4-2- منطقه سكنای كردهای سورانی

4-2-1 گرمانج

« افرادی كه با این لهجه ی سورانی صحبت می كنند در مناطق مهاباد ، پشدر ، رواند ، هَولر ، بانه ، سردشت ، غرب دریاچه  ارومیه ، كردهای جمهوری آذربایجان و ارمنستان ، جنوب تركیه ، شمال سوریه و كردهای شمال خراسان ساكن هستند و از آنجایی كه گویش رابط و واسطه ی بین كردی شمال یا (بادینانی) وكردی جنوب (سورانی) می باشد به صورت زبان ادبی و رابط كردها در آمده و اشعار و ادبیات كردی بیشتر با این زبان سروده و نوشته می شود.[8]»

4-2-2 جاف : ساكنین مناطق مریوان ،دواندره ، سنندج ، جوانرود در ایران و ساكنین مناطق بزرگی از دیاله ، كركوك ، سلیمانیه در عراق بدان تكلم می كنند .

4-2-3 گورانی : ساكنان اورامان ، كردهای سنجابی ، قلخانی و قسمت های مهمی از قصر شیرین بدان تكلم می كنند . به گویش گورانی «ماچو ماچو» نیز گفته می شود .

4-2-4  لك : افراد قبایل لك در كرمانشاه و پشت كوه و لرستان ساكن هستند .

بطور كلی گویش كردهایی را كه در شمال خط فرضی ذكر شده ساكن هستند كردی شمال و گویش قبایل و اقوامی را كه در جنوب خط فرضی قرار گرفته اند كردی جنوبی می خوانند .

 

 

3-    گویش های زبان كردی و ارتباط آن با زبان های باستانی ایران

«زبان كردی كه یكی از زبان های اصیل ایرانی است ، به احتمال زیاد از بقایای زبان مادی است و      می توانیم بگوییم كه زبان كردی از ریشه زبان های هند و ایرانی است كه یكی از بخش های مهم و ارزنده زبان های هند و ایرانی است كه یكی از بخش های مهم و ارزنده ی زبان های هند و ایرانی ، دسته زبان های ایرانی كهن است كه یكی از آن زبان ها ، زبان مادی است و زبان كردی كنونی از    شاخه های زبان آریایی و بقایای آن است . با آنچه گفته شد ، بیشتر خاور شناسان از جمله یوستی ، اوسكارمان ، ژابا ، ایوانف ، دومورگان ، نیكتین ، كارزونی ، لرخ ، مینورسكی و لایارد بر این عقیده اند كه زبان كردی یكی از زبان های هند و اروپایی و از بقایای زبان مادی است .[9]»

دارمستتر ، ایران شناس نامی می نویسد:« اوستا در زمان مادها فرود آمده و زبان مادی همان زبانی است كه اوستا بدان نوشته شده و زبان كردی را می توان بازمانده و بقایای همان زبان دانست . نُلدكه         می گوید: اگر سنگ نوشته ای از پادشاهان ماد به دست آید ، گمان می رود مانند خط و زبان سنگ نوشته های پادشاهان پارس باشد ، زیرا بنا به گفته استرابون ، مردم پارس و ماد زبان همدیگر را به خوبی می فهمیدند . [10]»

مینورسكی هم زبان كردی را یكی از زبان های كهن ایرانی و هماهنگ با اوستایی و پارسی باستان و پهلوی می داند و می گوید :« بدون هیچگونه گمان و تردیدی باید بگویم كه زبان كردی به خانواده شمال غربی زبان های ایرانی تعلق دارد . اختلافاتی كه بین كردی و فارسی دیده می شود همانند دگرگونی هایی است كه میان كلیه ی زبانها و گویش های مشترك الاصل مشاهده می شود .[11] »

«ابن خردادبه و برخی دیگر از جغرافی دانان ، سرزمین پهلوی زبانان را (بلاد فهلویین) گفته اند یعنی شهرستان های پهلوی زبان ، این نام  تا چند قرن بعد از اسلام در كنار نام عربی (الجبال) در مصادر دیده می شود [12]

«گویش گورانی یا اورامی كه مورخین و نویسندگان قدیم آنرا پهلوی و آثار و ادبیات منظومش را فهلویات نام برده اند كه از گویش های كهن زبان كردی به شمار می رود و برخی از نكات و عبارات جالب توجه دستور زبان های باستانی ایران را نیز در خود حفظ و نگهداری كرده است و بر خلاف گویش های دیگر ایرانی در صرف افعال و نام ها و كانیات به كار می رود.[13]»

 امیر شرفخان بدلیسی نویسنده «شرفنامه» درباره تاریخ كرد و كردستان كه آنرا در سال 1005 نوشته است زبان كردی را به چهار گویش بزرگ تقسیم كرده است و می نویسد :« طایفه اكراد چهار قسم است و زبان و آداب ایشان مغایر یكدیگر است : اول : كرمانج ، دوم : لر ، سوم كلهر ، چهارم : گوران .[14]»

با توجه به آنچه گفته شد زبان كردی دارای گویش ها و گونه های متعددی بوده است و طوری كه اكنون به شیوه پنج گویش كامل در آمده كه از میان آنها می توان به 1- كرمانجی شمالی 2- كرمانجی جنوبی 3- گورانی 4- لكی  5- لری اشاره كرد .

 



1- فرهنگ كردی بوره كی ، صفی زاده صدیق ، انتشارات پلیكان ،چاپ اول 1380 ، ص 28

2- - فرهنگ فارسی معین ، دكتر محمد معین تهران 1355  

1-  نزهه القلوب ، حمدالله مستوفی. با انضمام لسترنج لیدن ، 1915 . ص 183

2-The Encyclopaedia of Islam . Vol . 11/London . 1921

3- كرد و پیوستگی نژادی و تاریخی او ، تألیف رشید  یاسمی  ، ص 179-178

4- الكامل ، ج 11 ، ص 341

5- فرهنگ كردی بوره كی ، صفی زاده صدیق ، ص 20

 

 

1- واژه نامه كردی  ، دكتر محمد تقی ابراهیم پور

1- تاریخ مشرق قدیم ، حسن پیرنیا ،تهران 1342 ، ص 168

2- فرهنگ كردی بوره كی ، صفی زاده صدیق ، ص 31

3- الاكراد ، ص 37

4- دودمان آریایی ، ص 152

1- همانندی واژه های فارسی و كردی (گورانی) صدیق صفی زاده ، ص 2 

2- شرفنامه ، امیر شرفخان بدلیسی ،تهران 1343 ،ص 23





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
دوشنبه 13 بهمن 1393 09:18 ب.ظ
درودبر شما.دوست گرامی شهرستان نهاوند درغرب ایران نیز با هفت هزارسال تمدن و شهرنشینی هنوز هم به زبان پهلوی با تغییراتی به شوند گذر تاریخی سخن میگویند. نهاوند آخرین پایتخت ساسانیان بوده ودر جنگ نهاوند یا فتح الفتوح به دست اعراب سرنگون گشت.
سیامک مه روسلام دوست عزیز سپاس از محبتتان
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :