تبلیغات
کرمانج - بیستگانی . بیهقی . کرمانجی
 
کرمانج
ترویج فرهنگ ناب ایرانی و معرفی قوم کرمانج
درباره وبلاگ


در عصری که جهان تبدیل به دهکده شده است حفظ میراث فرهنگی از اولویت های هر ملتی است در این راستا به قدر بضاعتم به معرفی فرهنگ کرمانج ها ی خراسان می پردازم

مدیر وبلاگ : سیامک مه رو
نویسندگان
نظرسنجی
آیا مطالب وبلاگ در راستای هدف تعریف شده هست یا نه؟







چهارشنبه 1 خرداد 1392 :: نویسنده : سیامک مه رو

به نام خدا ی بیهقی

 

بیسـتگـا نـی

 

واژهء بیستگانـی در زمرةء واژه های مردهء زبان فارسی دری است .این واژه از كتب قرون چهارم و پنجم وششم هجری قمری به یادگار مانده است. برای بیان چندوچونی این واژهء مطرود، بزرگان ادب و زبان ، تعاریف و معانیی از خود به یادگار گذاشته اند. این واژه سره دری یكی از واژه های كلیدی دیوان ها و گل سرزبان دبیران بوده است. حكیم طوس ،فردوسی فرخنده خط ،در بیتی از شاهنامهء بـی مانند، می فرماید :

 

  به بخشش گرین بیستگانی بود     هـمـه بـهر او زّر كـانـی بود

 

منوچهری دامغانـی در مدح علی بن عمران  می فرماید:

 یكی را زبن بـیستگانـی نبخشی   یكی را دوباره دهی بـیستگانـی

منوچهری دوبار دیگر نیز از واژهء مرگب بیستگانی برای مدح ابو احمد محمد بن محمود و سلطان مسعود استفاده نموده است .

 

فرخی سیستانـی در مدح ابو احمد محمد بن محمود بن ناصرالدین می فرماید.

 

  زبـهرتقرب قوی  لشكرت  را     سپهر ازستاره دهد یـیستگانـی سپاهیست اوراكه از دخل گیتی     بسختی توان دادشان بـیستگانـی

 

واژهء بـیستگـانـی در آثار منثور قدیم امده است .

در تاریخ بیهقی: وبیستگانـی نباید داد، یك سال،تامالـی به خزانه باز رسداز لشكر و تازیان كه چهل سال است تا مال می نـهند .

مولـی زاده ای را بیاوردند و بیستگانـی خوار بود .

چه چاكران بیستگانـی خوار را خود عادت آنست .

در كتاب راحت الصدور راوندی آمده است:

لشكر از جهت نان وخان (خان و مان ) دهگان و بیستگان در گریختن آمدند.

كتاب مهّذب الاسماء : بیستگانـی یا رزق یا عشرینیه را مواجب و حقوق لشكریان داند .

فرهنگ رشیدی : بـیستگانـی ماهیانه است كه به نوكر دهند .

برهان قاطع : ماهیانه ومواجب كه به نوكران دهند و هر چیزیكه جهت آن ها مقرر شده باشد ، بـیستگانـی گویند .

مفاتیح العلوم : بـیستگانـی مواجبی بوده است كه سالیانه چهار بار به لشكر می داده اند و این رسم دیوان خراسان بوده ا ست .

انجمن آرای ناصری : ماهیانه و مواجب كه به لشكریان و چاكران مقرر كرده باشند، بـیستگانـی گویند .

ناظم الاطباء : ماهانه ای كه در روز دوازدهم از هر ماه بپردازند، بـیستگانـی كویند .

تاریخ بیهقی : بـیستگانـی را در عربـی عشرینیه گفته اندو آن پول یا مواجبـی بوده كه به لشكریان می داده اند. عشرینیه مؤنث عشرینی است و آن اوراقـی بوده كه هر روز به لشكریان می داده اند .

كتاب النقود العربیه : بـیستگانـی تر جـمه  ای است از واژه ء تركـی یكرمیلك yekermelik   به معنی بیستگانـی {نظر نویسنده : تركان شمال خراسان آنرا ( یرمه لغ yermelq  ) و تركان آذرباییجان آن  را    )یرمه لیك yermelik ) گویند و به نظر می رسد كه این واژه’ تركی در دست نوشته ها تصحیف شده باشد . واژه’ یرمه در زبان تركی به معنی یست 20 است}.       النّقود العربیه می فرماید :

و بیستگانی سكه ای نقره ای بود كه حدود یك قرن پیش در مصر رواج داشته است .

فرهنگ معین و دهخدا  : در این دو فرهنگ لغت كلمهء بیستگانـی و بیستـی به معنی مواجب سپاهیان است و بیست را یك سكهء یك درمی خوانند .

 كلمهء بیستگانـی  :كلمه ای است مركب از سه جزء بـیست +گان +ی ، ویا از دو جزء بـیست + گانـی  درست شده است . هریك از اجزاء این واژه دارای معانـی متفاوتی هستند .

بـیست یعنـی : عدد 20 .

بـیست    =   : آزار دیده و زیان یا فته .

بـیست         : فعل امر از ایستادن كه در زبان محاوره ، بایست را    

                    بـیست گویند .

بـیست        : نام روستایی است در نزدیك شهر ری .

بـیست       : شهری است از توابع بُرقه و برقه یا سرنا ییك قسمتی

                 از سر زمین لـیبـی می باشد .

گـا ن    : پسوند گان در معانی متفاوتی به كار رفته است .

            پدر گان    : آنچه از پدر به پسر به ارث می رسد .

            خدایگان   : آنچه خداوند بر بندگان گماشته است .

            خردادگان  : تطبـیق نام ماه و روز كه ایرانیان زردشتـی                                                                                                                                                          

                           این روز هارا جشن می گیرند .

          شایـگان    :  گان بر لـیاقت دلالت دارد .

          آذر بایگان   : بر مكان .

         گیو گان      : بر خانواده .

          بردگان       : بر جمع .

          یگان         : براعدادتوزیعـی دلالت دارد و بـیستگان .

گانـی :  گاهی به آخر اسم در می آید و به معنی حاصل مصدر،مانند

             بازرگانـی و گاهی به آخر عدد در آمده و به معنی اتصاف                    

             و نسبت است مانند بـیستگانـی و هزار گانـی .

اما در این مقوله و در این جا به معنـی حقوقـی است كه به افراد معمولـی، كار گر یا كارمندان سطح پایین در گذشته می پرداختند .

در كتب و آثار گذشتگان عنوان هایی را می بینیم كه مشرف به این معنا می باشند . عنوان :

بـیستگانـی خوار / بیستگانی خا / مواجب بگیر / جیره خوار / ماهیانه بگیر ، این عناوین بیشتر در بین لشكریان مرسوم بوده است .

واژهء بیستگانـی در زبان مادر ی نویسنده نیز وجود داشته است     

وهمچنین این واژه در زبان مادری نویسنده نیز جز واژه های مرد ه به شمار می رود . وجود وسایل ارتباط جـمعی و مدارس فارسی زبان  باعث شده است كه لطمات جبران نا پذیری به زبان گُرمانجـی

( GORMANJI) وارد بیاید . تا پنجاه سال پیش معمرین گرمانج در شمردن اعداد از مبنای بیست 20 استفاده می كردند.

مثلا عدد 64 را این طور تلفظ می كردند : سه بیسطگ و چار

و  عدد هشتاد را : چار بیسطگ  می گفتند .

مدارك و اسناد ما گرمانج ها در آشخانه به 320 سال قبل بر می گردد و به طور سینه به سینه به 600 سال قبل اما زبان شناسی علمی

 ،گرمانج یا كرومانگ را به قوم باستانـی و اسطوره ای ماد منسوب می سازد . گویند كه زبان دری از زبان پهلوی گرفته شده است  با توجه تخصصی به متون گذشته به ویژه شاهنامه و تطبیق آن با زبان گرمانجـی به خصوص در دوره ءكارشناسی ارشد ،  متوجه این موضوع شده ایم كه بیشتر كلمات زبان دری قدیم و پهلوی هم اكنون درزبان گرمانجـی رواج دارد ومردم به همان شكل همین الان تكلم می كنند .

به نظر نویسنده واژه ء بیستگانـی ساخته  دوره ء خاصی نیست واین كلمه از زبان پهلوی به یادگار مانده است به این دلیل كه این واژه درزبان گورمانجـی وجود دارد و این زبان بیش از چهار هزار سال قدمت دارد.

امید است كه در آیندهء نه چندان دور متخصصین زبان گرمانجـی

در رفع شبهات ترجمه و تفسیر زبان پهلوی گام های مفیدی بر دارند.

 

 

                                               سیاوش مه رو

                                               آشخـانـه

                                      كارشناس ارشد زبان وادبیات فارسی

دی 84





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :